Max Havelaar
Multatuli
Het boek Max Havelaar, is een boek dat de misstanden aantoont in op het Indonesische eiland in de tijd dat het eiland een kolonie was van Holland. De schrijver Multatuli leefde in deze tijd en was het niet eens met misstanden zoals de herendiensten en het cultuurstelsel. Hij schreef daarop een boek die voor verandering moest zorgen, of in ieder geva deze misstanden moest aankaarten.
Multatuli, Eduard Douwes Dekker (Amsterdam, 2 maart 1820 - 19 februari 1887) was een Nederlandse schrijver die ook bekend is geworden onder het pseudoniem Multatuli.
Eduard Douwes Dekker werkte als ambtenaar in Nederlands-Indië, waar, toen hij er op negentienjarige leeftijd aankwam, naar eigen zeggen zijn 'ziel ontwaakte', maar waar hij ook de vele wantoestanden zag onder verantwoordelijkheid van het Nederlandse koloniale bewind. Zijn bekendste werk is de roman Max Havelaar, waarin hij - op basis van zijn eigen ervaringen - de behandeling van de plaatselijke bevolking door Nederlandse en Nederlands-Indische bestuurders aan de kaak stelde.
Voor een goede samenvatting kun je terecht op op deze site
Wat is het cultuurstelsel?
Voor de invoering van het cultuurstelsel was er een feodaal stelsel. Javaanse boeren en edelen leefden nog met hun eigen tradities. Nadat Napoleon Nederland veroverde, werd Indië de taak van de heer Daendels. Hij greep hard in en zorgde dat Nederland echt de baas werd in Indië, en niet dat de regenten nog veel macht hadden. De regenten konden geen betalingen en herendiensten meer eisen van de boeren. Regenten werden ambtenaren en boeren moesten i.p.v. herendiensten landrente gaan betalen.
Daendels was echter niet consequent, hij liet de bevolking herendiensten uitvoeren om een weg aan te leggen, die over het hele eiland ging. Hierdoor was de landrente nu een extra last!
De Britten namen in 1811 Indië over en zette het bewind van Daendels voort, met veel geweld de pogingen van de regenten om de macht terug te krijgen onderdrukken. Nadat napoleon werd verslagen kreeg Nederland Indië al weer terug, omdat in het congres van Wenen werd bepaald dat Nederland een sterke staat moest worden, en daar hoorden volgens de opvattingen van die tijd koloniën bij.
Er volgde een tijd vol idealisme. Nederland maakte een zo vrij mogelijke markt. Westerse ondernemers kochten land op van de edelen, en daarmee ook de herendiensten. Dat werd verboden, maar de boeren hadden daar niets aan en de planters en edelen verloren hun inkomen.
Nederland kon niet op tegen de Britten een Amerikaanse concurrentie en daarbij moest het leger steeds vaker optreden, omdat de vorsten en regenten zich tegen de Nederlandse overheersing verzette.
Nederland had dus veel goede bedoelingen, maar geen succes. Nederland leed zelfs verlies!
Door alle onvrede gingen de Javanen zich verzetten en de Java-oorlog volgde. Het duurde 5 jaar, voordat Nederland de oorlog gewonnen had.
Geachte heer Havelaar,
Onlangs hebben wij vernomen dat u, tegen de wet in,
kritiek uitoefent op ons systeem. Het systeem waarin
wij, als vertegenwoordigers van Holland, Indonesië willen
laten groeien in mate van de beschavingsvorm. U ziet dit
helaas niet in en kan ons niet verder helpen met het
beschaven van deze barbaarse cultuur. Een cultuur die
van onze Hollandse cultuur enorm veel kan leren. Met
deze acties ontneemt u deze bevolking de kans om te
groeien tot waardig westers persoon.
Met spijt moeten we u bij deze laten gaan en ontnemen
we u de kans in het helpen van de Indonesische bevolking.
Groet,
Gouverneur-generaal
Gouverneur-generaal,
Er is geen dag voorbij gegaan op het eiland dat ik geen
onrecht heb gezien. Ik kwam hier heen als een trots
man, een man die de inheemse bevolking mocht helpen
door met hen samen te werken. Echter is de manier
waarop hier op het eiland geregeerd wordt, niet naar
mijn idee. Het feit dat deze boeren worden uitgebuit,
voor het voordeel van Holland. Uitgebuit tot het bot, waardoor
ze elke dag moeten ploeteren voor een miezerig bestaan.
Deze manier van bestaan is voor deze boeren onacceptabel
en ik ben nog steeds van mening dat deze misstanden moeten
worden aangepakt.
Een ander punt zijn de herendiensten. Door deze verplichte
diensten hebben de boeren veel te weinig tijd om voor hun eigen gewassen te zorgen.
Als reactie op uw brief en dan op het feit dat ik de groei van
de burgers zal ontnemen wil ik graag op terug komen. Naar
mijn mening ligt het verpesten van die kansen namelijk niet bij
het feit dat ik de belangen van de boeren nastreeft. Het ligt
namelijk aan u en de ambtenaren die u aanstuurt, dat de kansen
van groei verkleinen of zelfs worden ontnomen.
Bij deze wil in mijn ontslag indienen. Ik wil hier geen verdere uitspraak over doen.
Mijn familie en ik zullen volgende week vertrekken van het eiland.
Met vriendelijke groet,
M. Havelaar
